آسیاب های آبی دزفول به مانند پل قدیمی دزفول قدمتی بیش از 1000 سال داشته و یادگار دوران ساسانی می باشند.
به این مجموعه اما بعدها در دوران صفوی و قاجار تعدادی دیگر افزوده شد که عمده آثار باقی مانده از آن دوران می باشد.شمار این آسیابها در دورهی صفویه حدود ۵۰ تا ۶۰ عدد بود که بخشی از آنها بر اثر سیلابهای فصلی تخریب شدند.
جالب است بدانید که این آسیابها مالکیت خصوصی دارند که به آسیابان به اصطلاح محلی «لُوینه» میگفتند.
داخل این آسیابها سنگ ۲ تکه قسمت پایین ثابت بود و بر اثر نیروی آب رودخانه چرخ بالایی به چرخش درآورده میشده است. در هر آسیاب پنج نفر کارگر وجود داشته که مسؤولیتهای مختلفی شامل مسوول گندم آوردن با قاطر، مسوول آوردن گندمها تا سنگ آسیاب، مسوول سنگ آسیاب و مسوول جمعآوری آرد داشتهاند. همچنین یک نفر در شبها مسوول آسیاب بوده است.
در گذشته در فصولی که میزان حجم آب رودخانه کم میشد برای بالا آمدن سطح آب و نیز انحراف آب به سمت آسیابها از سبدهای حصیری که درون آنها را از سنگ پر میکردند و روی هم قرار میگرفته استفاده میشده است که در مجموع تشکیل یک بند انحرافی را میدادند و در اصطلاح محلی به آن «چوسله» گفته میشد.
آسیابهای آبی دزفول در بخشهای مختلف رودخانه دز پراکنده اند. بخشی از آنها به فاصله حدود ۸۰۰ متر از سد تنظیمی (دزفول) و در جنوب تفریحگاه ساحلی دز، بخشی در زیر پل جدید (دوم) دزفول و بخشی دیگر نیز در کنار پل قدیم این شهرستان ساخته شدهاند. امروزه برای درک بهتر گردشگران از چگونگی کارکرد سازه یکی از آسیاب ها را مرمت و راه اندازی نموده و در کنار آن سفره خانه سنتی ایجاد کرده اند تا مسافران را به حال و هوای قدیم و دوره ای که این آسیاب نان خیلی ها را تآمین می کرده ببرند.
